عبد الحسين بن محمد حسن طبيب تبريزى
338
مطرح الأنظار في تراجم أطباء الأعصار وفلاسفة الأمصار ( فارسى )
و نسخهء آن تركيب را باحدى از معاصرين خود تعليم نمىكرد تا آنكه پنج نفر از اساتيد اطباى آن عصر كه من جمله ( جواد نصرانى ) و ( حمدين بن ابان ) بودند پنجاه دينار داده يك شربت از آن معجون خريدند و آن را پنج قسمت كرده هريك قسمتى برداشته و در استكشاف اجزاى او جدّ بليغ نمودند بعد از چند روز تجربه و امتحان هريك چند جزو او را كه استنباط نموده بودند در صفحهء رقم كرده صفحات خمسه را باهم تطبيق نموده و آن پنج نفر در اجزاى آن معجون به چند دوا اتفاق نمودند سپس متفق عليه خودشان را بمحضر حرانى بردند حرانى گفت اردوهاى آن معجون چيزى بجا نكذاشتهايد الا آنكه در تعديل اوزان آنها خطا كردهايد سپس اوزان اجزا را به آن پنج نفر طبيب تعليم كرد و آن تركيب نفيس در ميان اطباى اندلس شايع گرديد و همان معجون است كه بالفعل در كتب قرابادين به ( مغيث كبير ) مشهور است * 2 1 حسداى بن اسحق الطبيب الاندلسى - طبيب مخصوص حكم بن عبد الرحمن الناصر لدين اللّه خليفهء اموى اندلس بود چون خود يهودى مذهب و هم در دربار سلطنت اقتدار فوق العاده داشت لذا از ملت يهود ساكنين آن ديار حمايت بسيار مىكرد * و همين حكيم است كه از شهر بغداد كتب عبرى زياد بممالك اندلس حمل نموده و بواسطهء شيوع آن كتب علوم مذهبى و شرايع دينى را در ميان طايفهء يهود آن بلاد ترويج داد * سال وفات حكيم را ضبط نكردهاند ولى حكم بن عبد الرحمن كه حكيم در خدمت وى بوده در سنه دويست و پنجاه ( 250 ) هجرى بتخت سلطنت جلوس نموده * 2 1 حسداى بن يوسف بن حسداى الطبيب السرقسطى المكنى بابى الفضل - از اطباى مائه پنجم هجرى و در شهر ( سرقسطه ) متوطن بوده در تمام بلاد اندلس بكثرت علم و وفور دانش و جودت قريحه و حذاقت بلانهايه و مهارت فوق الغايه شهرت داشت علاوه بر فنون طبيه در علوم فلسفه و منطق و هندسه و نجوم و فن شعر و علم معانى و بلاغت و صناعت موسيقى نيز او را نظير نبود و هم از نجبا و سادات ملّت يهود بشمار مىرفت * صاحب عيون الانبأ كويد ( و كان من ولد موسى النبى ( ص )